Wskaźnik ekorozwoju   no comments

Posted at 9:08 pm in Bioróżnorodność

Ekorozwój dla większości społeczeństwa, a prawdopodobnie także dla większości z nas, oznacza dotrzymywanie norm czystości wód, powietrza i gleby, recykling i utylizacja odpadów, racjonalna gospodarka zasobami naturalnymi itp. W istocie działania te są bardziej przestrzeganiem higieny środowiska życia człowieka niż skuteczną ochroną poszczególnych elementów środowiska przyrodniczego i nie mogą być ani podstawą na której zachodzi rozwój zrównoważony, ani też wskaźnikami i miarami tego czy w danej sytuacji mamy do czynienia z ekorozwojem i w jakim stopniu realizowane są jego założenia.

Takich wskaźników zaproponowano już wiele, ale są to w większości wskaźniki stanu czystości środowiska abiotycznego lub wskaźniki relacji przestrzennych pomiędzy obszarami o różnym stopniu przekształceń antropogenicznych. Rzadko z kolei mówi się o stanie zachowania różnorodności biologicznej na różnych jej poziomach jako wskaźnika rozwoju zrównoważonego, tymczasem to bioróżnorodność stanowi klucz do zrozumienia ekorozwoju. Różnorodność biologiczna po Szczycie Ziemi w Rio de Janeiro stała się powszechnie uświadomioną wartością środowiska przyrodniczego, którą chcemy i powinniśmy zachować, gdyż posiada swoją wewnętrzną wartość, niezależną od wartości ekologicznych, genetycznych, społecznych, gospodarczych, naukowych, edukacyjnych, kulturowych, rekreacyjnych i estetycznych; w przeciwieństwie do zasobów przyrody, które są wartościowe z punktu widzenia obecnych i przyszłych potrzeb człowieka.
Przyjmując bioróżnorodność jako najważniejszy wskaźnik ekorozwoju, można powiedzieć, że rozwój zrównoważony danego regionu realizuje się wtedy, gdy nie prowadzi do utraty różnorodności przyrodniczej na żadnym z poziomów organizacji. Innymi słowy gdy umożliwia zachowanie tożsamości przyrodniczej danego regionu. Znaczny stopień przekształceń środowiska dużych obszarów Ziemi, w tym Europy i Polski, sprawia, że zachowanie pełnej bioróżnorodności poszczególnych regionów jest w wielu przypadkach niemożliwe. Dodatkowo, mimo szczytnych idei ekorozwoju, rozwój cywilizacyjny wciąż polega na eksploatacji i przetwarzaniu zasobów naturalnych, co jak powszechnie wiadomo prowadzi do obniżenia różnorodności biologicznej. To dodatkowo stwarza trudności w skutecznej ochronie bioróżnorodności. Współcześnie koniecznością jest ochrona bioróżnorodności w warunkach słabszej bądź silniejszej antropopresji w różnych formach, co jest zadaniem jeszcze trudniejszym, niż ochrona w warunkach niezaburzonych, gdzie procesy naturalnie zachodzące w ekosystemach wspomagają działania człowieka na rzecz zachowania bioróżnorodności.

Samo zachowanie wszystkich procesów naturalnych, które zapewniają trwanie populacjom, gatunkom i całym biotopom, warunkując zarazem utrzymanie naturalnych procesów dalszej ewolucji, jest nieodłącznie związane z problematyką ochrony bioróżnorodności. Utrzymanie powyższych procesów ekologicznych i bioróżnorodności możliwe jest tylko w warunkach ich naturalnego występowania, czyli in situ. Ochrona typu ex situ, czyli poza naturalnymi biotopami, nie spełnia postulatów ekorozwoju, ponadto jest bardzo kosztowna, a jej skuteczność bywa niewielka. Niestety, ta forma ochrony staje się coraz częściej koniecznością, gdyż przekształcenia środowiska na niektórych obszarach są tak znaczne, że uniemożliwiają przetrwanie wielu gatunków.

Bioróżnorodność można chronić w ujęciu globalnym, kontynentalnym czy krajowym, można chronić w granicach fizjograficznych i administracyjnych, jednak najskuteczniejszym sposobem ochrony jest ochrona bioróżnorodności w ujęciu regionalnym albo wręcz lokalnym, przy czym ochrona ta musi się odbywać w ramach planów i programów o większym zasięgu, np. krajowym. Idea ochrony małych ojczyzn znakomicie wpisuje się w ramy ekorozwoju. U podstaw tej idei leży odrębność i różnorodność przyrodniczo-kulturowa poszczególnych regionów, a także budowa emocjonalnych więzi i tożsamości ich mieszkańców ze środowiskiem przyrodniczym i kulturowym małej ojczyzny. Rzetelna ochrona tej odrębności wymaga poznania dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego danego regionu, popularyzację tych wartości wśród mieszkańców poprzez ich edukację oraz wypracowanie skutecznych środków ochrony. W lokalnych społecznościach należy wypracować potrzebę ochrony lokalnej przyrody. Idealną sytuacją byłoby, gdyby ochrona bioróżnorodności była oddolną inicjatywą obywateli, kierowaną jednak przez ekspertów z takich dziedzin jak biologia, architektura krajobrazu, gospodarka przestrzenią itp., zarówno teoretyków jaki i praktyków. Przykłady takich działań ochronnych to: ujmowanie w gminnych planach zagospodarowania przestrzeni terenów o przeznaczeniu przyrodniczym, połączonych korytarzami ekologicznymi w odniesieniu do cennych gatunków roślin i zwierząt, umożliwienie migracji i kontaktu między populacjami poprzez budowę skutecznych przejść nad lub pod ciągami komunikacyjnymi, pozostawianie otworów wlotowych i wylotowych dla ptaków czy nietoperzy na poddaszach kościołów, utrzymanie, w cudzysłowie, zaniedbanych enklaw w parkach miejskich dla utrzymania siedlisk dzikich roślin i zwierząt, zaniechanie likwidacji śródleśnych i śródpolnych oczek wodnych, tworzenie zadrzewień śródpolnych, zakładanie platform dla gniazd bocianich, itd.

Faktyczna odrębność przyrodniczo-krajobrazowa i przyrodniczo-kulturowa leży u podstaw pojęcia małej ojczyzny, czyniąc z niej twór dający się obiektywnie zdefiniować, wychodzący poza subiektywną tylko więź emocjonalną z miejscem bytowania człowieka. Odrębność przyrodnicza małej ojczyzny definiowana jest przede wszystkim przez szczególny i właściwy dla danego regionu skład gatunkowy, zbiorowiska roślinne, krajobraz – jednym słowem różnorodność biologiczną. Zatem ochrona małej ojczyzny jest nieodłącznie związana z ochroną jej bioróżnorodności. Największym zaś zagrożeniem dla bioróżnorodności są dwa procesy zachodzące na ogromną skalę: wymieranie rodzimej flory i fauny
oraz ekspansja gatunków obcych. W procesie wymierania jako pierwsze wycofują się gatunki rzadkie, reliktowe i endemiczne, a więc najlepiej wyrażające odrębność danego regionu, a równocześnie pozostają lub wkraczają gatunki wszędobylskie, wspólne dla wielu obszarów. Są to m.in. rdestowce ostrokończysty i sachaliński, niecierpek drobnokwiatowy, nawłoć, przymiotno, grochodrzew, czeremcha amerykańska i klon jesionolistny. Procesy te prowadzą do zagubienia swoistości przyrodniczej poszczególnych regionów, a ponieważ podobne procesy zachodzą w sferach krajobrazu i kultury, w efekcie ginie tożsamość i odrębność małych ojczyzn. A właśnie na małych ojczyznach można i powinien opierać się rozwój zrównoważony. Poznanie i ochrona różnorodności biologicznej oraz jej promocja wpisane w ramy małych ojczyzn są być może najlepszą drogą realizacji rozwoju zrównoważonego.

Przyborowska-Klimczak A. 2004: Ochrona przyrody. Studium prawnomiędzynarodowe, wyd. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin

Źródło: Wskaźnik ekorozwoju

Written by admin on Sierpień 17th, 2010

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Random Pages Widget Created By Best Accounting Services
skanowanie Lublin skanowanie lublin wydruki lublin centrum tanie formaty lublin wielkoformatowe format projekty powykonawcze archiwizacja dokumentacji skanowanie do pliku wielki format cyfrowe kopiarki warszawa kolorowe